Compliance

Co zrobić, gdy pracownik urzędu wkleił dane osobowe mieszkańców do ChatGPT?

Pracownik wkleił dane mieszkańców do ChatGPT? Macie 72 godziny na ocenę zdarzenia i decyzję o zgłoszeniu do UODO. Wyjaśniamy, co robić krok po kroku.

⏱ 9 min czytania · 📅 18.11.2026 · 👁 17 wyświetleń

Jeśli pracownik urzędu wkleił dane osobowe mieszkańców do ChatGPT lub innego publicznego narzędzia AI, macie naruszenie ochrony danych osobowych w rozumieniu RODO. Zegar zaczyna biec od chwili, gdy kierownictwo się o tym dowiedziało: na ocenę zdarzenia i decyzję o zgłoszeniu do UODO macie 72 godziny. Poniżej opisujemy krok po kroku, co zrobić natychmiast, kiedy zgłaszać incydent i jak zadbać o to, żeby ta sytuacja się nie powtórzyła.

Co tak naprawdę się stało i dlaczego to naruszenie RODO

ChatGPT to usługa zewnętrzna, należąca do OpenAI z siedzibą w USA. Treść wpisana do czatu jest przetwarzana na serwerach OpenAI. Urząd, który jako administrator danych osobowych mieszkańców przekazuje te dane podmiotowi trzeciemu bez umowy powierzenia przetwarzania i bez odpowiedniej podstawy transferu do państwa trzeciego, narusza art. 28 i art. 46 RODO. To nie jest kwestia interpretacji.

Nawet jeśli wklejony fragment zawierał jedno imię, jeden numer PESEL albo jeden adres: to są dane osobowe. Nawet jeśli pracownik "tylko poprawiał styl pisma". Nawet jeśli nigdzie nic nie "wyciekło publicznie". Sam fakt przekazania danych do systemu zewnętrznego bez podstawy prawnej i bez umowy to naruszenie, które urząd musi odnotować i ocenić.

Typowe sytuacje z praktyki:

  • Pracownik wkleił treść decyzji administracyjnej do ChatGPT, żeby poprawić styl. W decyzji były imię, nazwisko i PESEL strony postępowania.
  • Referent wpisał dane kontaktowe kilku petentów, żeby przygotować projekt pisma zbiorczego.
  • Sekretarka wklejała fragment protokołu zebrania z informacjami dotyczącymi konkretnych mieszkańców.
  • Pracownik kadr wkleił treść dokumentu pracowniczego, żeby AI pomogła sformułować uzasadnienie decyzji personalnej.

We wszystkich tych przypadkach urząd formalnie jest w tej samej sytuacji prawnej. Różni się skala ryzyka, która decyduje o tym, co robicie dalej.

Pierwsze godziny po odkryciu: cztery kroki zanim cokolwiek zmienicie

Moment odkrycia incydentu to moment, od którego biegnie Wasz 72-godzinny termin. Dlatego ważne jest, żebyście od razu zaczęli działać, a nie czekali na "pełny obraz". Pełnego obrazu często nie będzie przez kilka godzin. Działajcie z tym, co macie.

Krok 1: zatrzymajcie dalsze przetwarzanie. Jeśli pracownik nadal ma otwartą sesję w ChatGPT, poproście, żeby jej nie zamykał i nie kasował historii rozmów. To ślad, który będziecie potrzebować do oceny zdarzenia i dokumentacji incydentu.

Krok 2: zabezpieczcie informacje o zdarzeniu. Zróbcie zrzuty ekranu z historii rozmów lub poproście pracownika, żeby to zrobił i wysłał do IOD. Zapisujcie też: kiedy zdarzenie miało miejsce, kto je odkrył i zgłosił, kogo dotyczyły dane. Im więcej faktów zabezpieczycie na początku, tym łatwiej będzie ocenić ryzyko i przygotować ewentualne zgłoszenie do UODO.

Krok 3: powiadomcie IOD niezwłocznie. Inspektor Ochrony Danych musi wiedzieć natychmiast. To nie jest opcjonalne. IOD oceni zdarzenie, ustali, do której kategorii ryzyka je zakwalifikować, i pomoże zdecydować, czy zgłaszać do UODO, czy wystarczy wpis w wewnętrznym rejestrze. Jeśli odkrycie nastąpiło pod koniec dnia pracy, nie czekajcie do rana: zadzwońcie lub napiszcie do IOD tego samego dnia.

Krok 4: nie kasujcie, nie "naprawiajcie" i nie mówcie pracownikowi, że "nic się nie stało". Każda próba zatuszowania pogarsza sytuację prawną urzędu. Gdyby UODO wszczęło postępowanie, sprawdzi chronologię zdarzeń i zarejestrowane działania lub ich brak.

Kiedy zgłaszać incydent do UODO, a kiedy wystarczy go odnotować

Nie każde naruszenie ochrony danych wymaga zgłoszenia do UODO. RODO przewiduje dwa różne obowiązki i oba są bezwarunkowe, tyle że dotyczą innych progów.

Wpis do rejestru wewnętrznego jest obowiązkowy zawsze i bez wyjątku. Urząd prowadzi wewnętrzny rejestr naruszeń ochrony danych i każdy incydent, nawet nieistotny, musi się tam znaleźć z opisem zdarzenia, oceną ryzyka i podjętymi działaniami naprawczymi.

Zgłoszenie do UODO jest wymagane, gdy naruszenie może powodować ryzyko naruszenia praw lub wolności osób fizycznych. Oceny ryzyka dokonuje IOD, biorąc pod uwagę kilka czynników:

  • Ile osób dotyczyło zdarzenie? Dane jednej strony postępowania to co innego niż baza stu wniosków z danymi osobowymi.
  • Jakie kategorie danych trafiły do narzędzia? Dane szczególnej kategorii (stan zdrowia, niepełnosprawność, wyznanie, przynależność do związku zawodowego) automatycznie podnoszą ryzyko do wysokiego i prawie zawsze wymagają zgłoszenia do UODO.
  • Czy ChatGPT mógł wykorzystać dane do trenowania modeli? W bezpłatnej wersji ChatGPT odpowiedź brzmi: tak, o ile użytkownik nie wyłączył tej opcji w ustawieniach konta. W wersji płatnej OpenAI deklaruje inaczej. Jednak nawet w wersji płatnej urząd nie ma z OpenAI podpisanej umowy powierzenia przetwarzania, bo standardowe warunki ChatGPT nie oferują takiego dokumentu instytucjom publicznym.
  • Czy dane były już publicznie dostępne? Imię i nazwisko radnego widoczne na liście obecności w BIP to co innego niż adres zameldowania zwykłego petenta.

W praktyce: wklejenie kompletnego wniosku z PESEL-em, adresem i informacjami wrażliwymi kilku osób to scenariusz, który prawie zawsze wymaga zgłoszenia do UODO. Wklejenie anonimowego fragmentu pisma bez żadnych identyfikatorów konkretnej osoby może zakończyć się wyłącznie wpisem w rejestrze wewnętrznym.

Co powinno znaleźć się w zgłoszeniu do UODO

Zgłoszenie składa się przez formularz na stronie uodo.gov.pl lub wysyłając wiadomość na adres wskazany przez organ. Formularz wymaga kilku konkretnych elementów:

  • Opis charakteru naruszenia: co się stało, kiedy, w jaki sposób doszło do incydentu.
  • Kategorie i przybliżona liczba osób, których dotyczyło zdarzenie.
  • Kategorie i przybliżona liczba rekordów danych osobowych objętych naruszeniem.
  • Dane kontaktowe IOD lub innej wyznaczonej osoby kontaktowej w urzędzie.
  • Opis prawdopodobnych konsekwencji naruszenia dla osób, których dane dotyczyły.
  • Opis środków zaradczych podjętych lub zaplanowanych przez urząd.

Jeśli w momencie składania zgłoszenia nie macie wszystkich informacji, nie czekajcie na ich skompletowanie. Złóżcie zgłoszenie cząstkowe z adnotacją, że zostanie uzupełnione. UODO to akceptuje, o ile pierwsze zgłoszenie trafia w terminie 72 godzin. Lepiej złożyć niekompletne zgłoszenie w terminie niż kompletne po terminie.

Podpisuje kierownik jednostki lub osoba przez niego upoważniona w roli administratora danych. IOD jest stroną kontaktową w toku ewentualnego postępowania, ale samo zgłoszenie przychodzi jako administrator.

Jak rozmawiać z pracownikiem i jakie są konsekwencje służbowe

Rozmowa z pracownikiem jest konieczna, ale warto podejść do niej z głową.

Zacznijcie od wyjaśnienia, nie od oskarżenia. W zdecydowanej większości przypadków pracownicy nie wiedzieli, że wklejenie danych do ChatGPT to naruszenie RODO. Po prostu korzystali z narzędzia, które działa i daje efekty. Gdy urząd nie miał jasnych, pisemnych zasad ani szkolenia na ten temat, trudno obarczać pracownika pełną odpowiedzialnością.

Z rozmowy sporządźcie notatkę służbową: data, uczestnicy, przebieg, co pracownik powiedział o zdarzeniu. To część dokumentacji incydentu wymaganej przez RODO.

Co do konsekwencji: ustawa o pracownikach samorządowych i Kodeks pracy dają instrumenty dyscyplinarne. Upomnienie, nagana, obniżenie wynagrodzenia zasadniczego, a w najpoważniejszych przypadkach rozwiązanie umowy. Konkretna reakcja zależy od skali szkody, tego, czy pracownik działał umyślnie czy przez nieuwagę, i od tego, czy urząd miał jasne zasady, których pracownik nie przestrzegał. Gdy zasad nie było w ogóle, sankcja powinna być adekwatnie łagodniejsza. I to jest właśnie sygnał: zamiast karać za to, czego nie powiedzieliście wprost, zadbajcie o to, żeby następnym razem zasady były jasne dla każdego.

Jak zapobiec kolejnym incydentom: trzy rzeczy do wdrożenia po zdarzeniu

Samo ukaranie pracownika niczego systemowo nie zmienia. Bez konkretnych działań za kilka tygodni to samo zrobi ktoś inny, w innym referacie.

Po pierwsze: jasny i konkretny regulamin korzystania z narzędzi AI. Jedno zdanie "zabrania się przetwarzania danych osobowych w zewnętrznych narzędziach AI" to za mało. Regulamin powinien wymieniać konkretne zakazane narzędzia (ChatGPT, Gemini, darmowe wersje Copilota), podawać przykłady w stylu: "dane osobowe w piśmie to m.in. imię i nazwisko strony, adres, numer PESEL, NIP osoby fizycznej", oraz wskazywać, co wolno: anonimizacja lub pseudonimizacja przed wklejeniem, korzystanie z zatwierdzonych narzędzi wewnętrznych wskazanych przez kierownictwo.

Po drugie: szkolenie oparte na konkretnych sytuacjach z pracy referenta. Nie slajdy z definicjami RODO, tylko scenki: "masz pismo do poprawy, chcesz użyć AI, co robisz krok po kroku". Czterdzieści pięć minut z przykładami i ćwiczeniami robi więcej niż godzinny wykład z paragrafami. Szkolenie powinni przejść wszyscy, którzy na co dzień piszą pisma, decyzje i zawiadomienia.

Po trzecie: zatwierdzone narzędzie AI dla pracowników. Zakazy działają słabo, gdy pracownicy widzą na własne oczy, że AI naprawdę im pomaga i oszczędza czas. Lepiej dać im legalne wyjście: Microsoft 365 Copilot z odpowiednim Data Processing Agreement z Microsoftem, albo własne narzędzie AI uruchomione na serwerze urzędu, które w ogóle nie wysyła danych poza infrastrukturę instytucji. Gdy pracownicy mają zatwierdzony zamiennik, pokusa sięgania po prywatny ChatGPT znacznie spada.

U jednego z urzędów, z którymi współpracujemy, sprawa wyszła na jaw w ten sposób: pracownik pochwalił się przy kawie, że "użył ChatGPT do przepisania decyzji i wyszło znakomicie". Po tym zdarzeniu urząd wdrożył wewnętrzne narzędzie AI działające na własnym serwerze, przeprowadził szkolenie dla wszystkich referentów i przygotował jednostronicowy regulamin z konkretnymi przykładami. Kolejnego incydentu nie było.

Incydent z danymi osobowymi to stresująca sytuacja, ale też wyraźny sygnał: pracownicy chcą korzystać z AI, bo naprawdę im pomaga w codziennej pracy. Zadaniem kierownictwa jest nie tyle zakazywać, co zorganizować dostęp do narzędzi bezpiecznych i zatwierdzonych. Jeśli chcecie sprawdzić, jak Wasz urząd stoi pod kątem gotowości do bezpiecznego wdrożenia AI zgodnego z RODO, zapraszamy na bezpłatny audyt. Możecie też zobaczyć, jak podobne wdrożenia wyglądają w innych urzędach, na stronie realne wdrożenia.

Najczęstsze pytania

Czy wklejenie danych osobowych do ChatGPT to naruszenie RODO?

Tak. ChatGPT to zewnętrzny serwis przetwarzający dane na serwerach OpenAI, a urząd nie zawarł z OpenAI umowy powierzenia przetwarzania danych. Każde przekazanie danych osobowych mieszkańców do takiego narzędzia bez umowy i odpowiedniej podstawy prawnej to naruszenie RODO, niezależnie od tego, jak mało danych wklejono.

Ile czasu mamy na zgłoszenie incydentu z ChatGPT do UODO?

72 godziny, liczone od momentu, gdy administrator danych (urząd) dowiedział się o naruszeniu, nie od chwili, gdy do niego doszło. W ciągu tych 72 godzin trzeba ocenić ryzyko i zdecydować: zgłosić do UODO, gdy ryzyko dla mieszkańców jest prawdopodobne, albo tylko odnotować w wewnętrznym rejestrze naruszeń.

Czy pracownik urzędu może dostać karę za wklejenie danych do ChatGPT?

Tak. Naruszenie zasad ochrony danych osobowych to podstawa do odpowiedzialności dyscyplinarnej i, w skrajnych przypadkach, materialnej. Konkretne konsekwencje zależą od regulaminu urzędu, obowiązujących procedur i tego, czy pracownik działał umyślnie, czy przez nieuwagę. Gdy urząd nie miał jasnych zasad, sankcja powinna być adekwatnie łagodniejsza.

Czy muszę informować mieszkańców, których dane trafiły do ChatGPT?

To zależy od oceny ryzyka przeprowadzonej przez IOD. Jeśli zdarzenie może skutkować wysokim ryzykiem naruszenia praw lub wolności tych osób, urząd musi je poinformować bez zbędnej zwłoki. Przy niskim ryzyku wystarczy wpis w wewnętrznym rejestrze naruszeń.

Jak sprawdzić, jakie dokładnie dane trafiły do ChatGPT?

Zacznijcie od rozmowy z pracownikiem i, jeśli to możliwe, przejrzenia historii rozmów na jego koncie ChatGPT (narzędzie zapisuje sesje). Istotne jest nie tylko co wklejono, ale ilu osób to dotyczyło i czy dane należą do kategorii szczególnej (zdrowie, niepełnosprawność). Te informacje są potrzebne do oceny ryzyka i ewentualnego zgłoszenia do UODO.

Opracowanie: zespół redAi z wykorzystaniem narzędzi AI.

Bezpłatny audyt

Chcecie sprawdzić, jak AI rozwiąże to u Was?

Bezpłatny audyt potrzeb i pokaz działającego wdrożenia. Bez zobowiązań.

Może Was też zainteresować