Compliance

Jak AI może pomóc przy tworzeniu mapy ryzyk korupcyjnych w urzędzie gminy?

AI skraca tworzenie mapy ryzyk korupcyjnych z kilku dni do kilku godzin. Sprawdź, na jakich etapach AI pomaga, a gdzie musicie dorzucić własną wiedzę o urzędzie.

⏱ 7 min czytania · 📅 15.11.2026 · 👁 26 wyświetleń

AI może realnie pomóc przy tworzeniu mapy ryzyk korupcyjnych, szczególnie na etapach identyfikacji procesów narażonych na nadużycia, formułowania opisów poszczególnych ryzyk i układania całości w tabelę rejestru. Kompletnej oceny za Was nie wykona, bo wymaga ona znajomości specyfiki Waszego urzędu, historii kontroli i lokalnych realiów. Jednak szkic dokumentu, który sekretarzowi zajmuje zwykle kilka dni, z pomocą AI można mieć gotowy do weryfikacji w jedno przedpołudnie.

Skąd w ogóle bierze się obowiązek tworzenia mapy ryzyk korupcyjnych?

Podstawa formalna to Standard V Komunikatu Nr 23 Ministra Finansów z 16 grudnia 2009 r. w sprawie standardów kontroli zarządczej dla sektora finansów publicznych. Standard nakłada na każdą jednostkę sektora finansów publicznych obowiązek identyfikowania i oceniania ryzyk, w tym ryzyka korupcji, oraz dokumentowania tych działań.

CBA (Centralne Biuro Antykorupcyjne) doprecyzowuje, jak taki dokument powinien wyglądać. W poradnikach dla samorządów CBA opisuje format Tabeli identyfikacji i oceny ryzyk korupcyjnych: z kolumnami na nazwę procesu, opis scenariusza nadużycia, ocenę prawdopodobieństwa, ocenę skutku, poziom ryzyka i wykaz istniejących zabezpieczeń. Kontrolerzy NIK, RIO i urzędu wojewódzkiego wiedzą, czego szukać. Brak dokumentu albo dokument czysto formalny to poważne zastrzeżenie w zaleceniach pokontrolnych.

W praktyce za ten dokument odpowiada sekretarz gminy albo wyznaczony koordynator kontroli zarządczej. Każdy kierownik referatu dostarcza informacji o swoim obszarze. I właśnie tutaj jest sęk. Zebranie tego wszystkiego w spójną tabelę zajmuje tygodnie. A i tak często wychodzi coś skopiowanego z gotowca z internetu, co opisuje jakiś abstrakcyjny urząd, nie Wasz.

Gdzie AI konkretnie przyspiesza pracę przy tworzeniu mapy?

Podzielmy to na etapy, bo AI pomaga inaczej na każdym z nich.

Identyfikacja procesów. Najtrudniejszy krok to zdecydowanie, które z dziesiątek procesów gminy w ogóle trafiają do rejestru. Dajcie AI listę zadań urzędu (z BIP albo z zakresu działania referatów w regulaminie organizacyjnym) i poproście o wskazanie obszarów, które statystycznie najczęściej pojawiają się w mapach ryzyk polskich gmin. Dostaniecie listę wyjściową. Od niej możecie zacząć rozmowę z kierownikami referatów.

Opis scenariusza nadużycia. Każde ryzyko potrzebuje konkretnego opisu: jak mogłoby dojść do nieprawidłowości, kto mógłby to zrobić i jaki byłby skutek. AI potrafi takie opisy napisać. Przykładowy prompt: „Opisz ryzyko korupcyjne w procesie wydawania decyzji o warunkach zabudowy w gminie. Napisz scenariusz nadużycia, oceń prawdopodobieństwo i wskaż możliwe zabezpieczenia proceduralne." Dostaniecie projekt gotowy do weryfikacji, nie ogólnik.

Środki zaradcze. To, co ma ograniczać ryzyko. AI zaproponuje katalog typowych mechanizmów: podwójny podpis na dokumentach powyżej określonej wartości, rotacja pracowników na wrażliwych stanowiskach, rejestr spotkań z interesantami w sprawach uznaniowych, obowiązkowe szkolenia antykorupcyjne, weryfikacja zgodności oświadczeń majątkowych. Nie każdy środek pasuje do każdego urzędu. Ale lista to dobry punkt wyjścia do decyzji.

Formatowanie całości. Gdy macie już opisy wszystkich ryzyk, AI złoży gotową tabelę w formacie Word albo jako arkusz Excel, z kolumnami zgodnymi z wzorem CBA. Kilka minut pracy. Bez ręcznego przepisywania ze stu różnych notatek od kierowników.

Jakie procesy w gminie najczęściej trafiają do rejestru ryzyk korupcyjnych?

Poniższe obszary pojawiają się w mapach ryzyk praktycznie każdej polskiej gminy. Dobry punkt wyjścia do identyfikacji.

  • Zamówienia publiczne, zwłaszcza tryb z wolnej ręki i przetargi z szeroką swobodą komisji przy ocenie ofert. Typowy scenariusz: opis przedmiotu zamówienia napisany pod konkretnego wykonawcę.
  • Obrót nieruchomościami gminnymi: sprzedaż, dzierżawa, użytkowanie wieczyste. Typowy scenariusz: wycena poniżej wartości rynkowej albo pominięcie przetargu przy zbyciu nieruchomości.
  • Decyzje o warunkach zabudowy i decyzje o środowiskowych uwarunkowaniach. Typowy scenariusz: przychylność dla konkretnego inwestora przy interpretacji przepisów, pominięcie niezbędnych uzgodnień.
  • Udzielanie dotacji organizacjom pozarządowym w trybie art. 221 ustawy o finansach publicznych. Typowy scenariusz: preferowanie konkretnych stowarzyszeń przy ocenie ofert w konkursie.
  • Zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych. Typowy scenariusz: niespójne stosowanie kryteriów lokalizacyjnych albo pomijanie etapu konsultacji z gminną komisją rozwiązywania problemów alkoholowych.
  • Nabór pracowników samorządowych. Typowy scenariusz: obsadzanie stanowisk bez rzetelnej procedury, pomijanie kandydatów spoza sieci powiązań.
  • Ulgi i umorzenia podatkowe na podstawie art. 67a Ordynacji podatkowej. Typowy scenariusz: niespójne stosowanie kryteriów przy rozpatrywaniu wniosków z podobną sytuacją finansową wnioskodawców.

To punkt wyjścia, nie zamknięta lista. U jednego klienta podczas przeglądu okazało się, że osobny wpis musiał dostać proces udzielania zezwoleń na lokalizację reklam przy drogach gminnych. Niewielki obszar, ale z dużą swobodą uznaniową. AI sam by tego nie zaproponował, bo to specyfika tej konkretnej gminy.

Jak przeprowadzić tę pracę krok po kroku?

Zanim zasiądziecie do AI, przygotujcie trzy dokumenty: aktualny regulamin organizacyjny urzędu z zakresem działania każdego referatu, ubiegłoroczną mapę ryzyk jeśli istnieje, oraz listę uwag z ostatniej kontroli zarządczej, RIO albo NIK. Bez tego AI będzie pracował na ogólnikach i dostaniecie mapę pasującą do każdej gminy, czyli de facto do żadnej.

Sesja z AI przebiega w kilku krokach:

  • Wklejcie do AI zakres działania referatów z regulaminu i poproście o wskazanie, które obszary mają potencjał korupcyjny i dlaczego.
  • Dla każdego wskazanego procesu poproście o opis: scenariusz nadużycia, ocena ryzyka w skali 1-3 dla prawdopodobieństwa i skutku, istniejące i proponowane zabezpieczenia.
  • Poproście AI o gotową tabelę rejestru z kolumnami: Lp., Nazwa procesu, Opis scenariusza, Prawdopodobieństwo, Skutek, Poziom ryzyka, Istniejące zabezpieczenia, Proponowane działania.
  • Oddajcie każdemu kierownikowi jego fragment do weryfikacji. Oni wiedzą, czego AI nie wie: że np. w referacie nieruchomości od dwóch lat wszystkie operacje przechodzą przez dodatkową opinię radcy prawnego.

Ostatni krok to przegląd całości przez sekretarza gminy i akceptacja przez wójta albo burmistrza. Dokument musi być podpisany, datowany i dołączony do dokumentacji kontroli zarządczej za dany rok.

Czego AI nie zrobi i gdzie nie warto mu ufać bezwarunkowo?

AI nie zna historii Waszego urzędu. Nie wie, że trzy lata temu zdarzyła się sprawa z przetargiem i od tamtej pory referat zamówień stosuje dodatkową procedurę weryfikacji składu komisji. Nie zna lokalnych powiązań między urzędem a wykonawcami. I nie wie, kto ma jakie uprawnienia w systemach, z których korzystacie.

Ryzyko opisane przez AI to opis statystyczny. Typowe, bo często trafiające do polskich gmin. Wasza gmina może mieć procesy, których u sąsiadów nie ma. Albo zabezpieczenia, które obniżają ryzyko tam, gdzie AI ocenia je jako wysokie.

Kontrolerzy NIK i RIO doskonale rozpoznają szablonowe mapy. Dokument, gdzie każde ryzyko opisane jest jednym zdaniem, a ocena wszystkich procesów wychodzi „średnia", to gotowe zalecenie pokontrolne. Mapa wygenerowana przez AI wymaga weryfikacji i uzupełnienia o dane z Waszego urzędu, zanim stanie się oficjalnym dokumentem podpisanym przez wójta i sekretarza.

Poza tym AI nie ocenia kontekstu osobowego. Jeśli ryzyko w danym referacie jest wysokie z powodów, o których kierownicy nie piszą wprost, do mapy to nie trafi. Tu potrzebna jest rozmowa, nie generator.

Czy AI może pilnować terminów aktualizacji i odciążyć od tej pracy na co dzień?

Standard kontroli zarządczej mówi o corocznym przeglądzie. Warto aktualizować mapę też po każdej istotnej zmianie organizacyjnej albo po kontroli, która wykazała nieprawidłowości w obszarach opisanych w dokumencie.

Typowo wygląda to tak: przed corocznym przeglądem sekretarz dostarcza AI poprzednią mapę, nowy regulamin organizacyjny i listę uwag z ostatniej kontroli. AI zwraca listę zmian do rozważenia: nowe procesy, zmieniony zakres działania referatów, zabezpieczenia, które przestały obowiązywać albo zostały zastąpione nowymi procedurami. Sekretarz decyduje, co uwzględnić, i zamiast pisać wszystko od nowa, poprawia to, co się zmieniło.

Można ustawić automat, który co roku, na przykład w sierpniu, generuje projekt aktualizacji na podstawie dokumentów bieżącego roku i wysyła go do sekretarza do przeglądu. Mapa przestaje wtedy być zadaniem na tydzień, które się odkłada do października. Zamienia się w półgodzinne sprawdzanie i zatwierdzanie. Decyzja o tym, co wchodzi do dokumentu, zawsze zostaje po Waszej stronie.

Chcecie zobaczyć, jak AI sprawdza się przy dokumentacji kontroli zarządczej i innych procesach w konkretnym urzędzie? Zerknijcie na realne wdrożenia. A jeśli nie wiecie, od czego zacząć u siebie, zacznijcie od bezpłatnego audytu: sprawdzimy, które procesy w Waszym urzędzie AI wesprze najszybciej i jakie dokumenty powstaną najłatwiej.

Najczęstsze pytania

Czy mapa ryzyk korupcyjnych jest obowiązkowa w każdym urzędzie gminy?

Tak, obowiązek wynika z Komunikatu Nr 23 Ministra Finansów z 2009 r. w sprawie standardów kontroli zarządczej dla sektora finansów publicznych. Standard V nakłada na wszystkie jednostki sektora finansów publicznych, w tym gminy, obowiązek identyfikowania i dokumentowania ryzyk, w tym ryzyka korupcji.

Czy AI może samodzielnie ocenić, jak wysokie jest ryzyko korupcji w konkretnym referacie?

AI zaproponuje ocenę na podstawie typowych scenariuszy dla danego obszaru, na przykład zamówień lub obrotu nieruchomościami. Finalna ocena musi jednak uwzględniać specyfikę Waszego urzędu: istniejące procedury, historię kontroli i realia lokalne. AI przygotowuje projekt, decyzja należy do sekretarza i kierowników referatów.

Czy mapa ryzyk korupcyjnych wygenerowana przez AI będzie zaakceptowana przez kontrolerów RIO?

Kontrolerzy RIO sprawdzają, czy mapa odpowiada realiom konkretnego urzędu, nie czy wygląda schludnie. Dokument wygenerowany przez AI to projekt wymagający weryfikacji przez kierowników referatów i akceptacji sekretarza gminy oraz wójta lub burmistrza. Bez tej weryfikacji jest szablonem i jako taki zostanie odczytany.

Jak często trzeba aktualizować mapę ryzyk korupcyjnych w gminie?

Standard kontroli zarządczej mówi o corocznym przeglądzie. Warto aktualizować mapę też po każdej istotnej zmianie organizacyjnej w urzędzie oraz po kontroli, która wykazała nieprawidłowości w obszarach opisanych w dokumencie.

Czym różni się mapa ryzyk korupcyjnych od ogólnego rejestru ryzyk w kontroli zarządczej?

Rejestr ryzyk w kontroli zarządczej obejmuje wszystkie ryzyka organizacyjne, finansowe i prawne w urzędzie. Mapa ryzyk korupcyjnych to wycinek skupiony wyłącznie na procesach, gdzie mogłoby dojść do działań niezgodnych z prawem lub nadużycia uprawnień dla prywatnych korzyści. Mogą być prowadzone jako jeden dokument albo oddzielnie.

Opracowanie: zespół redAi z wykorzystaniem narzędzi AI.

Bezpłatny audyt

Chcecie sprawdzić, jak AI rozwiąże to u Was?

Bezpłatny audyt potrzeb i pokaz działającego wdrożenia. Bez zobowiązań.

Może Was też zainteresować