Czy AI może pomóc przy planowaniu przestrzennym w gminie?

AI może pomóc przy planowaniu przestrzennym, ale konkretnie po stronie dokumentacyjnej: pisanie uzasadnień do decyzji WZ, opracowywanie odpowiedzi na uwagi i wnioski do MPZP, streszczanie operatów i opinii biegłych. Nie zastąpi planisty przy ocenie zgodności z przepisami ani przy analizie map i rysunków planu. Jeśli wydział zagospodarowania przestrzennego w twojej gminie gubi się w papierach bardziej niż w merytoryce, AI może tu realnie zaoszczędzić czas.

Co najbardziej pochłania czas w wydziale planowania?

Praca planisty w gminie wygląda mniej romantycznie niż na studiach. Większość czasu schodzi na dokumenty, nie na projektowanie przestrzeni. Typowo wygląda to tak:

• setki wniosków i uwag do projektu MPZP, które trzeba rozpatrzyć i uzasadnić pisemnie
• decyzje o warunkach zabudowy, gdzie każda wymaga osobnego uzasadnienia analitycznego odwołującego się do art. 61 ustawy
• korespondencja z organami uzgadniającymi: Regionalną Dyrekcją Ochrony Środowiska, konserwatorem zabytków, zarządcami dróg wojewódzkich i krajowych
• powiadomienia stron postępowania, zaświadczenia o przeznaczeniu terenu, wypisy i wyrysy z MPZP
• protokoły z dyskusji publicznej nad projektem planu

U jednego z naszych klientów, w gminie wiejsko-miejskiej, projekt zmiany MPZP zebrał ponad 300 uwag w trakcie wyłożenia. Każda wymagała pisemnego rozpatrzenia z uzasadnieniem odwołującym się do ustaleń planu. To kilka tygodni pracy dla referenta, zanim plan w ogóle trafił pod głosowanie rady.

Przy czym AI realnie przyspiesza pracę planisty?

Największy zysk jest tam, gdzie tekst jest schematyczny, ale jego przygotowanie wciąż zabiera godziny.

Rozpatrywanie uwag do MPZP. Jeśli wkleisz do AI treść uwagi i odpowiedni fragment uzasadnienia projektu planu, model przygotuje projekt odpowiedzi: czy uwaga została uwzględniona, dlaczego nie albo częściowo, jaka jest podstawa w ustaleniach planu. Planista weryfikuje i podpisuje, ale nie zaczyna od pustej kartki. Przy 200 do 300 uwagach różnica jest znaczna.

Uzasadnienia do decyzji WZ. Decyzja o warunkach zabudowy ma stały schemat: analiza obszaru analizowanego, wskaźniki zabudowy (linia zabudowy, szerokość elewacji frontowej, udział powierzchni biologicznie czynnej, wysokość), warunki dla mediów, dostęp do drogi. Część opisowa, która wynika z analizy funkcji i cech zabudowy, jest powtarzalna. AI dobrze radzi sobie z pierwszym szkicem tego tekstu, jeśli podasz mu parametry działki i wyniki analizy. Zamiast pisać uzasadnienie od zera, redagujesz gotowy projekt.

Zaświadczenia, wypisy i wyrysy. Zaświadczenie o przeznaczeniu terenu czy wypis z MPZP mają stały szablon. Jeśli pracownik musi tylko uzupełnić dane z systemu i sformułować treść, AI skraca ten czas do minimum. Nie jest to widowiskowe zastosowanie, ale godziny, które schodzą na rutynowe pisanie w skali roku, też mają znaczenie.

Streszczenia opinii i operatów. Operat urbanistyczny albo opinia środowiskowa może liczyć kilkadziesiąt stron. AI przygotuje zwięzłe streszczenie dla kierownika albo na potrzeby uzgodnień, bez konieczności czytania całości przez kilka osób.

Pisma do organów uzgadniających. Kiedy projekt planu wymaga uzgodnień z RDOŚ, zarządcą drogi albo konserwatorem zabytków, pismo musi zawierać opis planowanego przeznaczenia, dane o obszarze i uzasadnienie wniosku. AI przygotuje szkic takiego pisma, jeśli dostarczysz mu dane planistyczne i numer działki.

Jak sformułować prompt, żeby AI pomogło przy decyzji WZ?

Prompt to instrukcja, którą dajesz modelowi. W planowaniu przestrzennym dobry prompt powinien zawierać kontekst, dane wejściowe i oczekiwany wynik. Przykładowa struktura dla uzasadnienia do decyzji WZ:

• Kontekst: "Jesteś pracownikiem wydziału zagospodarowania przestrzennego w polskim urzędzie gminy. Piszesz uzasadnienie do decyzji o warunkach zabudowy dla inwestycji mieszkaniowej jednorodzinnej."
• Dane z analizy: "Z analizy obszaru analizowanego wynika: zabudowa mieszkaniowa jednorodzinna wolnostojąca, linia zabudowy 5 m od granicy z drogą, szerokość elewacji frontowej 10-14 m, PBC min. 40%, wysokość zabudowy do 8 m, dach dwuspadowy. Dostęp do drogi: tak. Sieć wodociągowa i kanalizacyjna: dostępne."
• Oczekiwany wynik: "Napisz uzasadnienie w stylu urzędowym, powołując się na art. 61 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym oraz wyniki analizy. Objętość: ok. 300 słów."

Im więcej konkretnych danych wkleisz, tym bliższy rzeczywistości będzie projekt uzasadnienia. AI nie wymyśla parametrów, korzysta z tych, które mu podajesz. Jeśli pominiesz dane, model albo zapyta o uzupełnienie, albo napisze tekst zbyt ogólny, żeby był użyteczny.

Decyzje WZ: ile AI może tu faktycznie zrobić?

To pytanie słyszymy najczęściej, bo decyzje WZ to prawdziwe wąskie gardło wielu gmin. Kilka rzeczy trzeba powiedzieć wprost.

AI nie wykona za ciebie analizy urbanistycznej. Nie zmierzy odległości na mapie, nie ustali linii zabudowy, nie obliczy wskaźnika PBC z mapy ewidencyjnej. Analiza obszaru analizowanego to praca na danych przestrzennych. Model językowy nie ma dostępu do twojego systemu GIS ani do mapy zasadniczej.

Natomiast gdy masz już wyniki analizy w postaci tabelarycznej lub opisowej, AI napisze uzasadnienie i zredaguje tekst samej decyzji. W gminie, gdzie wydaje się kilkadziesiąt decyzji WZ rocznie, to i tak spory zysk czasowy.

Ważne: decyzja WZ to akt administracyjny. Odpowiedzialność za jej treść ponosi organ, który ją wydał. AI jest narzędziem do sporządzenia projektu, nie do jego podpisania. Każda decyzja przygotowana z pomocą AI musi zostać zweryfikowana przez uprawnioną osobę przed wydaniem.

Czego AI nie zrobi za planistę?

Żeby nie było złudzeń:

• Nie oceni wizualnie, czy projektowana zabudowa pasuje do charakteru okolicy. To wymaga wiedzy kontekstowej i doświadczenia planistycznego.
• Nie przeczyta rysunku planu, mapy zasadniczej ani ortofotomapy. Modele językowe nie interpretują obrazów przestrzennych.
• Nie wyinterpretuje samodzielnie przepisów ustawy w stosunku do konkretnej działki. Może pomóc streścić przepis albo porównać dwa artykuły, ale interpretacja prawna należy do człowieka.
• Nie przeprowadzi procedury MPZP. Harmonogram, uzgodnienia, wyłożenie, dyskusja publiczna, sesja rady to zadania organizacyjne i polityczne, nie tekstowe.

Plany ogólne i nowe przepisy: co to zmienia dla AI?

Od 2023 roku obowiązuje nowa ustawa o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym. Gminy mają termin na uchwalenie planów ogólnych, które zastępują studia uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego. Plan ogólny ma precyzyjniejsze wymogi formalne, między innymi w zakresie uzasadnienia uchwały i prognozy oddziaływania na środowisko.

AI może pomóc przy pisaniu uzasadnienia do planu ogólnego: porządkowaniu argumentów, formułowaniu opisów stref planistycznych, redagowaniu tekstu uchwały. Ale samo zbieranie danych wejściowych, prace kartograficzne i procedura strategicznej oceny oddziaływania na środowisko to zadania dla specjalistów.

Jeśli w twoim wydziale trwa właśnie praca nad planem ogólnym, to dobry moment, żeby sprawdzić, co AI może przejąć po stronie tekstowej. Termin nie czeka.

Od czego zaczynamy w wydziale planowania?

Nie trzeba zaczynać od zakupu systemu ani wielomiesięcznego wdrożenia. Kilka kroków na ten tydzień:

• Weź jedną uwagę do MPZP, którą masz do rozpatrzenia, i wklej jej treść do ChatGPT lub Microsoft Copilot. Poproś o projekt pisemnego rozpatrzenia z powołaniem się na cel planu i ustalenia projektu. Sprawdź, ile poprawek wymaga, żeby nadawała się do podpisania.
• Przygotuj wzorcowy prompt do uzasadnienia decyzji WZ z konkretnymi polami do uzupełnienia: rodzaj inwestycji, parametry z analizy urbanistycznej, warunki dla infrastruktury, dostęp do drogi. Testuj go na kilku sprawach i dostosuj do specyfiki swojej gminy.
• Zbierz ze swojego wydziału listę 5 typów dokumentów, których pisanie zajmuje najwięcej czasu w skali roku. Zacznij od nich, nie od najbardziej skomplikowanych przypadków.

Jeśli chcesz zobaczyć, jak to działa konkretnie w wydziale planowania, lub sprawdzić, czy AI pasuje do specyfiki twojej gminy, umów się na bezpłatny audyt. Możesz też zajrzeć na realne wdrożenia, żeby zobaczyć przykłady z innych urzędów, zanim podejmiesz decyzję.